Nieuws

De nieuwe wisseltentoonstelling “Van bouwsteen tot Sleepbootmodel” gaat over het bouwen van sleepbootmodellen met behulp van standaard bouwblokjes, zoals van LEGO, een activiteit die momenteel steeds meer terrein wint. Ondanks de grote variatie aan bouwpakketten waren en zijn er relatief weinig schepen als modelbouwpakket te koop. De scheepsliefhebbers onder de LEGO-bouwers laten zich hierdoor niet uit het veld slaan en ontwerpen zelf diverse sleepboten en andere vaartuigen met gebruikmaking van de standaard stenen. Het resultaat is vaak verbluffend. Deze tentoonstelling staat in het teken van sleepboten die gemaakt zijn van LEGO-stenen. Veel van deze modellen worden gebouwd door “oudere” liefhebbers van LEGO, de zogenaamde AFOL’s, ofwel Adult Fans Of Lego. Deze liefhebbers gaan heel ver in het ontwerpen en maken van hun modellen. Alles moet op schaal gebeuren en vaak worden originele werftekeningen of computerprogramma’s gebruikt om het resultaat zo echt mogelijk te laten zijn. Voor deze tentoonstelling hebben we twee, in de wereld van scheepsmodelbouw met LEGO, bekende modelbouwers, bereid gevonden om ons bij te staan bij de samenstelling en inrichting. Het zijn Edwin Korstanje en Arjan Oude Kotte. Beiden hebben in de loop der jaren vele prachtige modellen gemaakt. De expositie loopt van 2 juni tot en met 28 oktober.

Aanleiding voor de tentoonstelling De expositie Smit in Maassluis wordt gepresenteerd mede ter gelegenheid van de opening van Hotel Maassluis aan de Govert van Wijnkade hier ter stede. De connectie van het hotel met de sleepvaart, in het bijzonder door L. Smit & Co’s Sleepdienst, zal u snel duidelijk worden. Het hotel is namelijk gevestigd in het voormalige kantoorpand van Smit. In het ernaast liggende,  eveneens indrukwekkende pand was jarenlang het Loodswezen gevestigd. Dat gebouw, daterend van 1887, stond er eerder dan het ernaast staande kantoor van Smit dat tien jaar later werd opgeleverd. Beide panden  werden begin jaren negentig van de vorige eeuw samengevoegd tot één kantoor, namelijk dat van Sanofi B.V. een van origine Franse groothandel in geneesmiddelen. Nadat dit bedrijf in 2004 Maassluis verliet heeft het gebouw 11 jaar leeg gestaan. Er is gedurende drie jaar geprobeerd er een zgn. Cultuurhuis in te vestigen, waar ook voor het sleepvaartmuseum plaats zou zijn. Dat plan strandde bij gebrek aan financiën. De Maassluise ondernemer G. Malipaard, die aan de overzijde van de haven woont en daar o.a.  al met succes een horeca-onderneming exploiteert, voerde een gesprek met de burgemeester met collega- ondernemers. Zij attendeerden hem er op dat in Maassluis geen echt hotel  is gevestigd. Malipaard besloot begin 2016 de gebouwen aan te kopen en te transformeren tot hotel met restaurant en zalen voor vergaderingen. In oktober 2018 werd het fraai verbouwde hotel geopend, waarbij moet worden opgemerkt dat mede dankzij inbreng van het Nationaal  Sleepvaart Museum het hotel een maritieme sfeer uitstraalt. In aansluiting met hetgeen in Hotel Maassluis te zien is presenteert het sleepvaartmuseum vanaf 3 november 2018 de tentoonstelling “Smit in Maassluis”. Geschiedenis van de buitenhaven en de vestiging van Smit Om de geschiedenis van de panden en de sleepdienst nader te belichten grijpen we terug op een geschrift over de N.V. L. Smit & Co’s Sleepdienst van de hand van auteur Tony de Ridder. Het geschrift werd gepresenteerd in april 1918 onder het hoofd “Nederlands Welvaart”. Het begon allemaal in 1842, toen  Fop Smit, ‘scheepmaker aan den Kinderdijk, gemeente Nieuw Lekkerland’,  geboren in 1777 (!!) sleepdiensten ging aanbieden met een stoomvaartuig in de zeegaten bij Brouwershaven, bij Hellevoetsluis en bij Dordrecht. Opmerkelijk is dat in de statuten is gesteld dat ‘medecontracteerende reeders en assuradeuren zich verbinden tot het geven van geldelijke steun’. Het was dus vanaf het begin duidelijk dat de start van de sleepdienst financieel een moeilijke zaak zou worden. Daarom werd ook subsidie aangevraagd bij de Provinciale Staten van Zuid-Holland. Dat verzoek werd toegewezen. Een snelle doorvaart naar Rotterdam en Dordrecht was nu eenmaal in het belang van de reders en de kooplieden in het Rijnmondgebied. Omdat radiotelegrafie nog niet bestond werd in ‘Nieuw Helvoet ‘ een seinpaal, een mast met kraaiennest, opgericht om de communicatie te verzorgen tussen schepen en havens. De ‘Commissie Toeverzigt op den Scheepvaart’ verstrekte een subsidie van f. 200,- jaarlijks, bestemd voor het onderhoud van de seinpaal. Dat onderstreepte het belang van zowel de sleepdienst als het voorlopig gekozen communicatiemiddel. Na 1865 gingen de zaken dermate voorspoedig dat bij een vernieuwing van het contract de jaarlijkse subsidie werd teruggebracht van f. 18.000,- tot een maximum van f. 10.000,-. Ook de bijdrage van reders en assuradeuren werd verminderd. Die van de Nederlandsche Handelmaatschappij bleef onveranderd. De belangrijkste sleepboot was toentertijd de Brouwershaven, vermoedelijk gebouwd in het Poolse Stettin en 100 NPK sterk. Het vaartuig werd gestationeerd in Nieuwesluis, een buurtschap dat thans geheel verdwenen is. Het lag Noordwest van Heenvliet en West van het Kanaal door Voorne. Na annexatie van het grondgebied door Rotterdam per 1 april 1966 is de buurtschap in 1967 afgebroken en verdwenen onder een 5 meter dikke laag zand, om plaats te maken voor de Seinehaven met omliggende industrie. In 1869 werd de radersleepboot  Zierikzee (75 NPK – 2.25 m diepgang) in Maassluis gestationeerd. Dat had alles te maken met de opening van de Nieuwe Waterweg op 10 juli 1871. Juist dit vaartuig mocht als openingsceremonie een serie loggers naar zee slepen. De havenslepers uit die tijd, die door een schroef werden aangedreven, zoals de Hit, de Bij en de Bagatel, hadden bescheiden vermogens van ca. 16 npk. Curieus is dat directeur Murk Lels (1823-1891) voor de werknemers een soort pensioenstelsel lanceerde. Iedere schepeling boven de rang van matroos of stoker werd verplicht 5% van zijn salaris opzij te zetten. De maatschappij stortte eveneens 5%. De totaal gespaarde som mocht niet worden opgenomen zolang de betrokken werknemer in dienst van Smit was.  In 1886 werd te Maassluis de Berging Maatschappij opgericht. Dat bedrijf was niet altijd even succesvol, zodat de onderneming in 1894 werd omgezet in de Nieuwe Berging Maatschappij. Nog juist voor de eeuwwisseling had ook W.A. van den Tak besloten zich in Maassluis te vestigen. Dat had op lange termijn vergaande gevolgen want in 1971 was er voor het eerst sprake van Smit Tak. Deze samenvoeging werd wereldberoemd. Ten onrechte worden soms nu nog steeds activiteiten van Smit aangeduid als die van Smit Tak, want de combinatie bestaat in die vorm niet meer. Smit is sedert 2010 opgenomen in het grotere Boskalis concern, van oorsprong een baggerbedrijf. We gaan terug naar 1886. De uitdieping van de Nieuwe Waterweg was toen dermate gevorderd dat ook de grotere vrachtschepen van de nieuwe route gebruik konden maken. Het gevolg was dat de stations Hellevoetsluis en Brouwershaven – op één sleepboot na (de Gier)-  konden worden opgeheven. In Maassluis werden terreinen die al op 14 oktober 1875 waren aangekocht(248 aren, erfpacht  f. 880,- per jaar)  in 1896/7 bebouwd met een kantoor, een smederij, een woonhuis en een magazijn. Die bebouwing is er anno 2018 nog steeds, al is zijn diverse gebouwen, als de smederij verdwenen. Nu is er, zoals hiervoor gemeld, een splinternieuw en fraai hotel in gevestigd, waarin zeker aandacht wordt besteed aan het maritieme verleden. In 1903 werd de rederij L. Smit & Co omgezet in een Naamloze Vennootschap met een maatschappelijk kapitaal van f. 600.000,- . Dat was een niet gering bedrag voor …

Lees meer “Smit in Maassluis”

Dit jaar bestaat het Nationaal Sleepvaart Museum 40 jaar. Om deze mijlpaal te vieren wijdt het Nationaal Sleepvaart Museum een speciale wisseltentoonstelling aan wat er in vier decennia in en rond het Nationaal Sleepvaart Museum gebeurd is. Daarnaast geeft het museum een fraai uitgevoerd jubileumboek uit. In de wisseltentoonstelling is te zien wie van de Gemeente Maassluis en het bedrijfsleven in het eerste uur hebben bijgedragen aan het tot stand komen van het Nationaal Sleepvaart Museum. Ook wisselingen van de wacht onder de vrijwilligers, de uitbreiding van de huisvesting en hoogtepunten uit de vele wisseltentoonstellingen die zijn gehouden passeren de revue. De meest bijzondere verrichtingen van oude stoomsleepboten tot hypermoderne slepers krijgen extra aandacht. De tentoonstellingsruimten hebben na de recente verbouwingen een moderne uitstraling gekregen en zijn voorzien van nieuwe vaarsimulatoren, videoschermen en digitale info systemen over sleepboten. Op de foto’s zijn vele bekenden te zien waaronder Ir. G. Langelaar Gzn. die bij zijn naderende pensionering de stimulerende kracht bij de oprichting van het museum werd en tot eerste voorzitter werd benoemd. Rechts: Een van de gemoderniseerde tentoonstellingszalen ‘Sleepvaart in Stroomversnelling’ is de titel van het jongste boek van de hand van vrijwilliger en oud-bestuurslid van het eerste uur Nico Ouwehand dat op 8 juni tijdens de opening van de wisseltentoonstelling ten doop wordt gehouden. Dit groot en rijk uitgevoerd boek bespreekt nogmaals in geactualiseerde vorm de vele wisseltentoonstellingen uit de afgelopen 40 jaar. Het boek, voorzien van honderden foto’s, is daarmee een bloemlezing van ‘Hollands Glorie’ in al haar facetten en van de bedrijven die in 175 jaar de Nederlandse sleepvaart hebben groot gemaakt. Veel van deze bedrijven spelen ook vandaag nog een voorname rol en zijn de stimulerende krachten achter het Museum. Links: Auteur Nico Ouwehand met zijn boek Het eerste exemplaar van het boek werd tijdens de opening van de wisseltentoonstelling aangeboden aan Robert-Jan van Acker, Groepsdirecteur Towage en Salvage van Boskalis. Het boek is vanaf 8 juni 2019 (de Dag van de Sleepvaart) verkrijgbaar in het Sleepvaartmuseum en ook in de boekhandel. De wisseltenttoonstelling ’40 jaar Nationaal Sleepvaart Museum’ loopt van 8 juni 2019 tot en met 19 oktober 2019.

Zwaar Transport over water is het onderwerp van de nieuwe wisseltentoonstelling van het Nationaal Sleepvaart Museum in Maassluis. De opening vond plaats op 23 november 2019. De expositie werd geopend door kapitein Rik Hofsté, executive director van de Roll Group uit Capelle a/d IJssel, die een vloot van acht opvallende zwaar transportschepen in de vaart heeft. Zware ladingvervoer per schip of ponton vindt, wel beschouwd, grotendeels zijn oorsprong in de sleepvaart. Door de komst van de eerste zeegaande ladingpontons werd het mogelijk om letterlijk gewichtige lading, die eerst alleen ‘nat’, dus drijvend, versleept kon worden, nu droog aan dek van de ponton te vervoeren. Dit was veiliger en bovendien sneller. In de loop van de decennia groeide de ladingcapaciteit in de zware ladingvaart van enkele honderden tonnen enorm tot aan zo’n 110.000 ton vandaag de dag. Ook de variëteit van type schepen binnen de sector nam toe. Pontons kregen eigen voortstuwing, werden half of geheel afzinkbaar, kregen glijbanen, vlakke rijdekken of eigen zware kranen. Dokschepen voor het invaren van lading werden ontwikkeld. De zware spieren, de laadbomen die ook wel op gewone vrachtschepen stonden voor zware stukken, groeiden uit tot zeer geavanceerde kranen die de zwaarste projectlading of modules aankunnen. In de tentoonstelling komen vroege innoverende bedrijven zoals Holscher, Van der Laan en Dock Express aan bod die er voor zorgden dat zwaar transport over zee een aparte gespecialiseerde zeevaartbranche werd. Wijsmuller kwam met de voor die tijd spectaculaire en vernieuwende Super- en Mighty Servants. Smit maar ook Muller en van der Wees werden specialisten in het vervoer met gesleepte pontons en afzinkbare vaartuigen. Aan de wisselexpositie nemen vrijwel alle rederijen uit de sector als Hartman uit Urk, BigLift, Boskalis, Jumbo Navigation, de Roll Groep en Red Box deel die ieder diverse types geavanceerde schepen in hun vloot hebben. Nederlandse bedrijven zijn ondanks buitenlandse concurrentie, vooral uit China, nog steeds toonaangevend bij het vervoer van alle soorten zware lading van projectlading tot complete fabrieken, boorplatforms, opslagtankers of andere offshore constructies voor bijvoorbeeld windmolenparken. Eén zwaar transportschip fungeert nu zelfs soms als droogdok voor cruiseschepen die een dokbeurt nodig hebben. Beleef de ontwikkeling van zware ladingtransport mee aan de hand van grote scheepsmodellen tot aan miniaturen van 1:1250, indrukwekkende foto’s en curiosa uit het verleden. De expositie is vanaf 23 november 2019 tot 26 april 2020 te bekijken in het Nationaal Sleepvaart Museum te Maassluis aan de Hoogstraat 1. Openingstijden: van 12.30 tot 16.30 uur. Het is beslist een reisje (per metro?) waard. ’s Maandags, op Eerste Kerstdag en Nieuwjaarsdag is het museum gesloten.

Het was eind 1983 toen het Nationaal Sleepvaart Museum te Maassluis aandacht besteedde aan hetgeen sleepboten en hun bemanningen in de Tweede Wereldoorlog hebben beleefd. Het werd de op één na best bezochte expositie in de geschiedenis van het museum. Nu, 37 jaar later, is een nieuwe generatie museumbezoekers opgestaan, die bovendien minder weet van die zwarte periode in de wereldgeschiedenis, zeker op maritiem gebied. 75 jaar na de bevrijding is het dus alleszins gerechtvaardigd opnieuw aandacht aan de oorlog op zee te besteden. De laatste 20 jaar zijn bovendien archieven open gegaan die voorheen gesloten waren. We weten nu meer van de sleepvaart in de periode 1939-1946. In de periode voorafgaand aan mei 1940 was sprake van een voorbereiding op de oorlog. Wat de slepers betreft betekende dit dat ze van lichte bewapening werden voorzien, werden opgeëist door de regering als bewakingsvaartuig en her en der in de zeegaten patrouilleerden. Dat leek een saaie bezigheid, maar het was gevaarlijker dan menigeen dacht. De bemanning van de BV 34 (bewakingsvaartuig 34, alias de ex Noordzee) heeft dat aan den lijve ondervonden. Hun schip liep bij Zoutelande op een mijn en verging, waarbij de gehele bemanning, op de stuurman na, omkwam. Kort na het uitbreken van de oorlog in mei 1940 werden veel sleepboten, die zich nog in vaderlandse wateren bevonden vanwege onderhoud of reparatie, door de Nazi’s in beslag genomen. Dat gebeurde regelmatig eigenlijk vrijwel de hele oorlog door en soms werden ze tijdelijk teruggegeven. Er werd wel een dagtarief afgesproken, dat vergoed werd door de bezetter. Het aantal binnengelopen zeeschepen in Rotterdam en Amsterdam decimeerde. Er was dus weinig werk voor de sleepboten en dat had gevolgen voor de bemanningen, die op wachtgeld werden gezet. Een aantal sleepboten vertoefde tijdens het uitbreken van de oorlog in het buitenland. De kapiteins van die schepen stelden zonder uitzondering hun schip en bemanning ter beschikking van de geallieerden. Vooral de Hudson (die nu nog als monument bij het museum ligt), de Zwarte Zee (III), de Schelde en de Thames hebben opvallende prestaties geleverd, zoals bijvoorbeeld een brandend munitieschip met alle risico’s van ontploffing buiten de haven van Algiers slepen. Gezagvoerders als resp. Ben Weltevreden, Teun Vet, Jan Kalkman en Barend ’t Hart werden zowel nationaal als internationaal onderscheiden. De bemanning van de sleepboot Roode Zee verzocht zelf om aan de bevrijding van Nederland te mogen bijdragen. Ze werd van Bermuda naar Engeland gedirigeerd helaas met fatale gevolgen. Tijdens het verslepen van een caisson voor de invasiehavens werd het schip bij Zuid-Engeland getorpedeerd, waarbij de gehele bemanning omkwam. Een recent gemaakt schilderij dat de situatie vlak voor de torpedering laat zien werd speciaal voor de expositie door Frans Malschaert gemaakt. Het bericht van de ondergang sijpelde in 1944 door naar Maassluis, dat in rouw werd gedompeld. We weten nu hoe snel het zinken in zijn werk ging, omdat een jong bemanningslid van een andere sleper het van nabij gezien en enkele jaren geleden nog aan de staf van het museum verteld heeft. Het was een kwestie van seconden. We weten ook meer van een deel van de in Nederland gebleven slepers, die deels werden ingedeeld bij de zgn. Zeereddingsdienst, later ook bij het Bergungsschiffe Verband. Het waren schimmige organisaties die eigenlijk spionagewerk voor de Nazi’s verrichtten. Het duurde tot eind 1945 voordat alle in geallieerde dienst geweest zijnde slepers naar de thuishaven waren teruggekeerd. Her en der in Noord-Europa moesten in beslag genomen slepers worden opgespoord en teruggehaald, waarna getracht werd ze te repareren. Vooral Amsterdamse havensleepboten hadden veel te lijden gehad. Heel veel sleepboten gingen verloren in de Indische Archipel, waar tot de Japanse inval onder Nederlandse vlag werd gevaren met als thuishaven Batavia. U ziet en leest er alles over in de expositie “Sleepboten in oorlogstijd”(2). Uw bezoek zal zeer worden gewaardeerd.

….VANUIT HET PERSPECTIEF VAN DE SLEEPVAART EN BERGING…. De Waterweg heeft een doorslaggevende rol gespeeld bij de ontwikkeling en wereldwijde faam van de Nederlandse sleepvaart. Wat zich op en rond deze waterweg heeft afgespeeld op sleepvaartgebied is nu te zien in de nieuwste wisseltentoonstelling van het Nationaal Sleepvaartmuseum in Maassluis, die loopt van 7 mei t/m 6 november 2022. Allereerst wordt een beeld gegeven van de doorgraving bij Hoek van Holland, de eerste schepen die van de waterweg gebruik maakten en de verbeteringen van de veiligheid van de vaarweg. De onofficiële opening van de Waterweg werd verricht door een sleepboot. De opmerkelijkste calamiteiten en bergingen uit 150 jaar zijn te zien. In de tijd dat zeilschepen veelvuldig Rotterdam bezochten kwamen strandingen vaak voor. De ramp met de Berlin of de Schelde die de Soerakarta probeerde te bergen zijn slechts twee voorbeelden van ernstiger ongelukken die op de tentoonstelling ruim aandacht krijgen. De Tweede Wereldoorlog bracht de scheepvaart vrijwel tot stilstand. Tijdens de eerste dagen werden verschillende schepen het slachtoffer van het oorlogsgeweld. Veel bijzondere en steeds grotere schepen en objecten zijn de waterweg in de loop der jaren gepasseerd: droogdokken, tinbaggermolens, booreilanden, offshore constructies, uitzonderlijk vervoer met zwaar transport schepen en steeds reusachtiger wordende tankers, bulkcarriers en cruiseschepen. De tentoonstelling Anderhalve eeuw waterweg geeft zo een uiterst boeiend beeld hoe de sleepvaart en berging aan het succes van de waterweg hebben bijgedragen, en nog steeds doen. De opening van de tentoonstelling werd verricht door de heer Henk van der Lugt, voorzitter van het Historisch Genootschap Hoek van Holland. Ter gelegenheid van de tentoonstelling wordt door het Museum een bijzonder fraai boek uitgegeven van de hand van Nico J. Ouwehand. Het eerste exemplaar werd tijdens de opening overhandigd aan de burgemeester van Maassluis.